ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi NASA, yıllar önce fırlatılan bir uzay aracının bu hafta Dünya atmosferine kontrolsüz şekilde girebileceğini duyurdu. 2012 yılında fırlatılan Van Allen Probe A adlı uzay aracının, görevini tamamladıktan sonra yörüngesini kaybederek atmosfere girmesi bekleniyor.
Yaklaşık 600 kilogram ağırlığındaki uzay aracının atmosfere giriş sırasında büyük ölçüde yüksek sıcaklık nedeniyle yanarak parçalanacağı tahmin ediliyor. Ancak bilim insanları, bazı parçaların tamamen yok olmayarak yeryüzüne ulaşma ihtimalinin bulunduğunu belirtiyor.
NASA’nın yaptığı hesaplamalara göre uzay aracından düşecek bir parçanın bir insana zarar verme ihtimali yaklaşık 4 bin 200’de 1 olarak değerlendiriliyor. Uzmanlar bu ihtimalin oldukça düşük olduğunu vurgulasa da, geçmişte atmosfere giren bazı uzay araçlarına kıyasla nispeten daha yüksek bir oran olduğuna dikkat çekiyor.
Uzay izleme şirketlerinde görev yapan uzmanlara göre geçmişte atmosfere giren bazı uzay araçlarında bu risk bin’de bir seviyesine kadar çıkabilmiş olsa da bugüne kadar ciddi bir olay yaşanmadı.
Dünya’yı koruyan kuşakları incelemişti
2012 yılında ikiz bir araçla birlikte fırlatılan Van Allen Probe A’nın görevi, Dünya’nın manyetik alanında bulunan yüksek enerjili parçacık kuşaklarını incelemekti. Bu kuşaklar, gezegeni kozmik radyasyon, güneş fırtınaları ve Güneş’ten gelen yüklü parçacık akımlarına karşı koruyan önemli bir kalkan görevi görüyor.
Görev süresince elde edilen veriler sayesinde bilim insanları radyasyon kuşaklarının davranışına dair önemli bulgular elde etti. Ayrıca yoğun güneş aktiviteleri sırasında oluşabilen geçici üçüncü radyasyon kuşağı ile ilgili ilk veriler de bu görev sırasında kaydedildi.
Beklenenden erken düşüyor
Uzay aracının görevi 2019 yılında yakıtının tükenmesiyle sona erdi. NASA, ilk hesaplamalarda aracın 2034 yılına kadar yörüngede kalacağını öngörüyordu. Ancak son yıllarda Güneş’teki aktivitelerin artması üst atmosferdeki sürtünmeyi yükseltti ve uzay aracının yörüngesini beklenenden daha hızlı kaybetmesine neden oldu.
Bilim insanları 2024 yılında Güneş’in güneş maksimumu evresine ulaştığını doğrulamıştı. Bu süreçte artan güneş faaliyetleri, Dünya atmosferinin üst katmanlarını genişleterek yörüngedeki bazı eski uyduların daha hızlı düşmesine yol açabiliyor.
NASA’ya göre Van Allen Probe A’nın atmosfere girişi TSİ’ye göre Çarşamba gece saatlerine denk gelen bir zaman aralığında, yaklaşık 24 saatlik belirsizlik payıyla gerçekleşebilir.
Uzay enkazı sanılandan daha sık düşüyor
Uzmanlar, atmosfere giren uzay araçlarının çoğunun tamamen yanarak yok olduğunu belirtiyor. Ancak bazı parçaların yere ulaşması nadir de olsa mümkün.
Nitekim 2024 yılında Florida’da Uluslararası Uzay İstasyonu’ndan atılan bir parça atmosfere girdikten sonra tamamen yanmayarak bir evin çatısını delmişti.
Araştırmacılara göre her hafta ortalama bir roket gövdesi veya uydu parçası atmosfere girerek yeryüzüne ulaşabiliyor. Ancak bunların büyük bölümü okyanuslara veya yerleşim olmayan bölgelere düşüyor.